दर्पण न्यूज विटा -खानापूर तालुका प्रतिनिधी (शिराज शिकलगार) -;
शक्तिपीठ महामार्ग : विकासातील न्याय्य वाट्यासाठी संघर्ष
भूमिका-
आम्ही शक्तिपीठ महामार्गाला तत्त्वतः विरोध करत नाही.
देशाचा विकास झाला पाहिजे. चांगले रस्ते झाले पाहिजेत. उद्योग आले पाहिजेत. व्यापार वाढला पाहिजे. रोजगार निर्माण झाले पाहिजेत.
परंतु आम्ही एक प्रश्न विचारतो आहोत.
देशाच्या विकासासाठी त्याग फक्त शेतकऱ्यांनीच का करायचा?
आमच्या पिढ्यानपिढ्यांच्या जमिनी जाणार. आमची घरे जाणार. आमचे गाव बदलणार. आमच्या पुढच्या पिढ्यांचे भविष्य बदलणार.
मग विकासासाठी त्याग करण्याची जबाबदारी फक्त आमचीच का?
*डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांचा मार्ग*
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांनी एक महत्त्वाचा प्रश्न विचारला होता.
“देशात बदल होणारच असेल तर त्या बदलात आमचा वाटा काय?”
आम्हीही तोच प्रश्न विचारत आहोत.
जर शक्तिपीठ महामार्ग होणारच असेल तर:
या विकासात आमचा वाटा काय?
आमची पहिली मागणी
त्याग सर्वांनी करावा
सरकार म्हणते:
“देशाच्या विकासासाठी शेतकऱ्यांनी जमीन द्यावी.”
आम्ही म्हणतो:
“देशाच्या विकासासाठी त्याग सर्वांनी करावा.”
सिमेंट कंपन्यांनी त्याग करावा
शेतकरी जमीन सोडणार.
मग सिमेंट कंपनी काय सोडणार?
महामार्गासाठी सिमेंट पुरवणाऱ्या कंपन्यांनी नफा कमी करावा.
देशासाठी त्याग करायचा असेल तर त्यांचीही जबाबदारी आहे.
स्टील कंपन्यांनी त्याग करावा
महामार्गातून हजारो कोटींची उलाढाल होणार.
मग स्टील कंपन्यांनी नफ्याचा काही भाग सोडला पाहिजे.
देशासाठी त्याग फक्त शेतकऱ्यांनीच का?
मोठ्या कंत्राटदारांनी त्याग करावा
जमीन आमची. त्याग आमचा. विस्थापन आमचे.
पण नफा कोणाचा?
मोठ्या कंत्राटदारांचा.
हे चालणार नाही.
त्यांनीही नफा कमी करून देशसेवा सिद्ध करावी.
दुसरी मागणी
क्लास वन आणि क्लास टू अधिकाऱ्यांनी त्याग करावा
आम्ही जमीन देऊ.
मग अधिकारी काय देणार?
देशासाठी त्यागाची भाषा फक्त शेतकऱ्यांना का?
महामार्गाशी संबंधित वरिष्ठ अधिकाऱ्यांनी आणि उच्च पदस्थांनीही साध्या पगारावर काम करण्याची तयारी दाखवावी.
शेतकरी सर्वस्व गमावू शकतो तर अधिकारी काही सुविधा का सोडू शकत नाहीत?
हा प्रश्न आम्ही विचारत आहोत.
तिसरी मागणी
स्थानिकांना काम द्या
रस्ता आमच्या गावातून जाईल.
मग काम बाहेरच्या लोकांना का?
आमच्या गावातील युवकांना:
रोजगार
सुरक्षा कामे
टोल नाके
यंत्र चालक प्रशिक्षण
देखभाल
यामध्ये प्राधान्य मिळाले पाहिजे.
चौथी मागणी
स्थानिकांना कंत्राटे द्या
मुरूम
दगड
माती
वाहतूक
वृक्षारोपण
कुंपण
ही सर्व कामे स्थानिक सहकारी संस्था आणि स्थानिक युवकांना मिळाली पाहिजेत.
पाचवी मागणी
टोल माफ करा
ज्यांची जमीन गेली.
ज्यांनी विकासासाठी त्याग केला.
त्यांनीच आयुष्यभर टोल भरायचा?
हे अन्यायकारक आहे.
म्हणून:
प्रभावित गावांना टोलमाफी
किंवा मोठी सवलत
दिली पाहिजे.
सहावी मागणी
शेतकऱ्यांसाठी स्वतंत्र रस्ते
महामार्गावर:
बैलगाडी चालणार नाही.
ट्रॅक्टर चालणार नाही.
दुचाकीवर मर्यादा येतील.
मग शेतकरी काय करणार?
म्हणून:
* सेवा रस्ते
* अंडरपास
* ओव्हरब्रिज
* शेती जोडमार्ग
अनिवार्य केले पाहिजेत.
सातवी मागणी-
प्रत्येक प्रभावित गावासाठी विकास निधी
ज्या गावाची जमीन जाईल त्या गावाला:
* शाळा
* हॉस्पिटल
* पाणी योजना
* कौशल्य विकास केंद्र
* महिला उद्योग केंद्र
यासाठी स्वतंत्र निधी मिळाला पाहिजे.
आठवी मागणी
शेतकरी भागीदार झाला पाहिजे
आज सरकार जमीन घेते.
एकदाच पैसे देते.
विषय संपतो.
हे चुकीचे आहे.
जमीन देणारा शेतकरी हा प्रकल्पाचा भागीदार झाला पाहिजे.
*मार्क्सचा प्रश्न*: भांडवल कोणाचे आणि त्याग कोणाचा?
*कार्ल मार्क्सने एक मूलभूत प्रश्न विचारला होता*.
उत्पादन प्रक्रियेत भांडवल कोण लावते आणि त्यातून निर्माण होणारी संपत्ती कोणाच्या हातात जाते?
आज शक्तिपीठ महामार्गाच्या प्रश्नाकडे आपण याच नजरेतून पाहिले पाहिजे.
सरकार आपले भांडवल लावत आहे.
मोठे ठेकेदार आपले भांडवल लावत आहेत.
सिमेंट कंपन्या आपले भांडवल लावत आहेत.
स्टील कंपन्या आपले भांडवल लावत आहेत.
बँका आपले भांडवल लावत आहेत.
पण एक प्रश्न विचारला जात नाही.
शेतकरी काय लावत आहे?
शेतकरी फक्त जमीन देत नाही.
तो आपल्या पूर्वजांची कमाई देत आहे.
तो आपल्या वडिलोपार्जित संपत्तीचा त्याग करत आहे.
तो आपल्या मुलांच्या भविष्याचा हिस्सा देत आहे.
मार्क्सच्या भाषेत बोलायचे झाले तर जमीन ही देखील भांडवलच आहे.
फरक एवढाच आहे की उद्योगपतीचे भांडवल कारखान्यात असते आणि शेतकऱ्याचे भांडवल जमिनीत असते.
उद्योगपती भांडवल लावतो आणि नफा कमावतो.
कंपन्या भांडवल लावतात आणि नफा कमावतात.
ठेकेदार भांडवल लावतो आणि नफा कमावतो.
मग शेतकरी आपले सर्वात मोठे भांडवल गमावून फक्त एकदाच भरपाई घेऊन कायमचा बाहेर का पडावा?
हा प्रश्न आम्ही विचारत आहोत.
जर महामार्ग हा विकासाचा व्यवसाय असेल तर त्या व्यवसायात शेतकरीही भागीदार झाला पाहिजे.
कारण भांडवल फक्त उद्योगपतीचे नाही.
या महामार्गात शेतकऱ्याची जमीनही भांडवल म्हणून उभी आहे.
ज्याची जमीन गेली, ज्याने त्याग केला, ज्याने आपले भांडवल दिले, त्याचा विकासातील हिस्सा हा अधिकार आहे, उपकार नाहीत.
आम्ही भरपाईपेक्षा भागीदारी मागत आहोत.
आम्ही दयेपेक्षा हक्क मागत आहोत.
आम्ही विकास थांबवू इच्छित नाही.
आम्हाला विकासातील आमचा वाटा हवा आहे.
आंदोलनाची घोषणा
रस्ता नको असे आम्ही म्हणत नाही.
आम्ही म्हणतो —
> विकास हवा.
महामार्ग हवा.
पण विकासाचा भार फक्त शेतकऱ्यांवर नको.
घोषवाक्ये
देशासाठी त्याग करायचा तर सर्वांनी करा.
जमीन आमची, त्याग आमचा, नफा तुमचा — हे चालणार नाही.
विकासाला विरोध नाही, विकासातील वाटा हवा.
महामार्ग होणारच असेल तर आम्ही भागीदार झाल्याशिवाय होणार नाही.
शेतकरी सर्वस्व देणार, मग उद्योगपती आणि अधिकारी काय देणार?
आम्ही भीक मागत नाही, विकासातील आमचा हिस्सा मागत आहोत.
अंतिम संदेश
आम्ही राष्ट्रविरोधी नाही. आम्ही विकासविरोधी नाही.
देशाच्या विकासासाठी त्याग करण्यास तयार आहोत.
पण एक अट आहे.
देशासाठी त्याग फक्त शेतकऱ्यांनीच करायचा नाही.
त्याग सर्वांनी करावा.
विकासाचा फायदा सर्वांना मिळावा.
आणि विकासाच्या संपत्तीमध्ये शेतकऱ्यांचाही न्याय्य वाटा असावा.
लेखक – महेश बनसोडे.
About the Author
